Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Хруцкі Іван Фаміч

Дата нараджэння
08.02.1810
Месца нараджэння
Віцебская вобл., г. п. Ула, Бешанковіцкі раён
Дата смерці
13.01.1885
Род дзейнасці
мастак, жывапісец
1832–1855
Жанр
поздняе барока, класіцызм
Узнагароды і прэміі
вялікі сярэбраны медаль Савета Акадэміі мастацтваў (1836)
малы залаты медаль Савета Акадэміі мастацтваў (1838)

Хруцкі Іван Фаміч ўвайшоў у гісторыю сусветнага жывапісу як заснавальнік класічнага нацюрморта і як аўтар шматлікіх партрэтаў, пейзажаў, інтэр’ераў. Нарадзіўся будучы мастак у мястэчку Ула на Лепельшчыне (цяпер Бешанковіцкі раён Віцебскай вобласці) у сям’і ўніяцкага святара. Першапачатковую мастацкую адукацыю І. Хруцкі атрымаў у Полацкім калегіуме, пасля заканчэння якога ў 1927 г. паехаў у Пецярбург. Два гады браў прыватныя ўрокі ў мастака-партрэтыста англічаніна Д. Дау і адначасова быў вольным слухачом Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў, дзе вучыўся ў вядомага мастака-партрэтыста А. Варнекі. Малады мастак удасканальваў сваё майстэрства, працуючы ў Эрмітажы, дзе рабіў копіі твораў вядомых еўрапейскіх жывапісцаў.

Мастак-беларус І. Хруцкі праславіўся перш за ўсё як майстар нацюрморта. З яго імем звязаны прыгожыя дэкаратыўныя кампазіцыі, напісаныя рупліва, падрабязна. Большасць нацюрмортаў выканана ў час вучобы ў Пецярбургу. Першы поспех прыйшоў у 1836 годзе, калі Савет Акадэміі мастацтваў адзначыў яго работу-нацюрморт «Кветкі і плады» вялікім сярэбраным медалём, а ў 1838 г. – малым залатым медалём за нацюрморты «Кветкі і плады» і «Старая, якая вяжа панчоху». У 1839 г. І. Хруцкаму было прысвоена званне акадэміка за выдатныя працы ў партрэтным, пейзажным жывапісе і асабліва за напісанне нацюрмортаў. У гэты перыяд, калі паспяхова складвалася творчае жыццё мастака, памёр яго бацька. І. Хруцкі вымушаны быў пакінуць Пецярбург і пераехаць у маёнтак Захарнічы каля Полацка. Там жыў і плённа працаваў да канца сваіх дзён.

Сярод нацюрмортаў вылучаецца «Кветкі і садавіна» (1839). Вакол вазы з кветкамі размешчаны садавіна і ягады: вінаград і яблыкі злева, кошык з парэчкамі справа. І. Хруцкі ілюзорна выпісвае пялёсткі кветак, скурку яблыкаў, сліў. Адчуваецца цвёрдасць яблыкаў, сакавітасць сліў, празрыстасць вінаградзін. Ваза з кветкамі прываблівае маляўнічай разнастайнасцю. Іграючы адценнямі, колерамі, формамі мастак намагаецца ажывіць кампазіцыю. На карціне «Плады» (1839) адлюстраваны прадметы самыя звычайныя: рыба ў медным тазіку, цыбуля, морква, агуркі, грыбы ў плеценым кошыку. Вялікая па памеры кампазіцыя вызначаецца выразнасцю, яснасцю пабудовы, дакладнай манерай пісьма. Мастак адкрывае гледачу прыгажосць паўсядзённасці: ён любуецца цвёрдай морквай, толькі што памытай, з бліскучай паверхняй, сакавітымі яблыкамі, грыбамі, толькі што прынесенымі з лесу, з лясным пахам, і, вядома, гарбузом, важкасць і аб’ём якога падкрэслены святлаценню. І. Хруцкі шмат у чым абапіраўся на традыцыі галандскага нацюрморта XVII ст., дзе, як і ў рускім мастацтве XVIII ст., былі папулярныя так званыя нацюрморты-падманкі, адметныя асаблівай ілюзорнасцю. Элементы «падманкі» прысутнічаюць і ў кампазіцыі «Плады». Гэта нож, які ляжыць справа ад гарбуза, ручка яго як бы выходзіць наперад, за плоскасць палатна, і ствараецца ўражанне, што нож можна ўзяць рукамі. У творчым багажы мастака ёсць і такія нацюрморты, як «Грыбы і агуркі» (1839), «Нацюрморт са свечкай» (1839), «Садавіна і птушка» (1830-я гг.), «Бітая дзічына, агародніна і грыбы» (1854) і інш.

Адлюстраванне інтэр’ераў, партрэты, пейзажы – таксама творчая спадчына І. Хруцкага. Аўтар ужывае разнастайныя кампазіцыйныя прыёмы, якія дапамагаюць раскрыць вобраз. Добра вядомы такія работы, як «Партрэт маладой жанчыны з кошыкам» (1835), «Партрэт невядомай» (1830-я гг.), «Партрэт невядомай з кветкамі і садавінай» (1838). Цеплынёй і сардэчнасцю вызначаецца «Партрэт хлопчыка ў саламяным брылі», выкананы ў канцы 1830 – пачатку 1840-х гг. Мастак здолеў перадаць стан задуменнасці ў поглядзе, выразе твару дзіцяці, жэсце рук, статычнасці фігуры. Як і ў многіх іншых працах І. Хруцкага, тут адбылося спалучэнне партрэта і нацюрморта.

І. Хруцкі стварыў шмат партрэтаў, і нярэдка гэта – выявы землякоў мастака. Парадныя партрэты ўніяцкіх мітрапалітаў І. Булгака і І. Сямашкі (1838) вылучаюцца пратакольнасцю паказу, засяроджаннем увагі на выпісванні ордэнаў і іншых аксесуараў касцюмаў. Большасць вобразаў, увасобленых аўтарам у партрэтах, мае яркі індывідуальны характар. Экзальтаванасць іераманаха В. Лісоўскага, дзейсная натура публіцыста і гісторыка М. Маліноўскага, іранічная насмешлівасць прадвадзіцеля дваранства М. Ромера ўдала выяўлены жывапісна-пластычнымі сродкамі.

Паспрабаваў сябе І. Хруцкі і ў сакральным жывапісе. Ён напісаў абразы для царквы трох віленскіх пакутнікаў у Вільні, абразы для іканастасаў сабора Аляксандра Неўскага ў Коўне, царквы Святога Іосіфа ў Трынопалі, партрэты царкоўных дзеячаў для архіерэйскага дома ў Вільні.

Сёння творы І. Хруцкага знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Траццякоўскай галерэі, Рускім музеі, Нацыянальным музеі ў Варшаве, прыватных зборах.

 

ЛІТАРАТУРА

1. Академик живописи, «цветов и фруктов» // Зара (Бешанковічы). – 2010. – 5 лют. – С. 8.

2. Бынькоў, А. Ушанавалі Яна Хруцкага / А. Бынькоў // Витебские вести. – 2015. – 27 авг. – С. 23.

3. Дьяков, Л. Тихая жизнь Ивана Хруцкого / Л. Дьяков // Искусство. – 2009. – № 16 (авг.). – С. 22–23.

4. Іван Фаміч Хруцкі // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і інш.] ; мастак А. М. Хількевіч. – Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. – С. 60–61.

5. Іван Хруцкі, 1810–1885 : [альбом-каталог] / аўт.-склад.: І. М. Паньшына, А. К. Рэсіна. – Мінск : Беларусь, 1990. – 102 с.

6. Іван Хруцкі = Иван Хруцкий = Ivan Khrutsky : [альбом] / аўт. тэксту і склад. А. П. Харак ; фота Д. М. Казлова, А. Л. Ліхтаровіча. – Мінск : Беларусь, 2012. – 21 с. – (Славутыя мастакі з Беларусі).

7. Иван Фомич Хруцкий, 1810–1885 : альбом / авт. текста Н. Усова ; гл. ред. А. Барагамян. – Москва : Комсомольская правда, 2010. – 48 с. – (Великие художники: т. 31).

8. Искусство живописи / Художественная культура Витебска с древности до 1917 года : историко-художественный очерк / А. В. Русецкий, Ю. А. Русецкий. – Минск: БелЭн, 2001. – С. 176–191.

9. Крачкоўскі, А. Акадэмік жывапісу з Улы: да 200-годдзя І. Хруцкага / А. Крачкоўскі // Краязнаўчая газета. – 2010. – № 5 (лют.). – С. 1.

10. Мастера живописи – уроженцы Беларуси // Архівы і справаводства = Архивы и делопроизводство. – 2015. – № 5. – С. 149–156.

11. Мінкевіч, Л. Вежа, квадрат і... мясная туша / Л. Мінкевіч // Народная газета. – 2013. – 11 ліп. – С. 12.

12. Осипова, Л. Иван Хруцкий / Л. Осипова // Семья и школа. – 2011. – № 2. – С. 48.

13. Рэсіна, А. К. Хруцкі Іван Фаміч / А. К. Рэсіна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. – Мінск, 2003. – Т. 17 : Хвінявічы—Шчытні. – С. 64—65.

14. Чаропка, В. Іван Хруцкі: выдатны мастак з Полатчыны / В. Чаропка. – Мінск : Харвест, 2015. – 64 с.: малюнкі. – (100 выдатных дзеячоў беларускай культуры).

 

СПАСЫЛКІ

1. Журнал «Галерея». «Малые жанры» Ивана Хруцкого

2. Музеі Беларусі. Хруцкий Иван Фомич

3. Русская живопись. Хруцкий Иван Фомич (Трофимович)