Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Сухі Павел Восіпавіч

Дата нараджэння
22.07.1895
Месца нараджэння
Дзісенскі павет, мястэчка Глыбокае (цяпер Віцебская вобласць, горад Глыбокае)
Дата смерці
15.09.1975
Род дзейнасці
авіяканструктар, вучоны
Спецыялізацыя
навука, авіямадэляванне
Навуковае званне
доктар тэхнічных навук
Узнагароды і прэміі
двойчы Герой Сацыялістычнай Працы
Лаўрэат Дзяржаўных прэмій СССР
Лаўрэат Ленінскай прэміі

Сухі Павел Восіпавіч нарадзіўся 22 ліпеня 1895 года ў мястэчку Глыбокае Дзісенскага павета, цяпер горад у Віцебскай вобласці. Савецкі авіяканструктар. Доктар тэхнічных навук (1940). Двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1957, 1965). Скончыў Маскоўскае вышэйшае тэхнічнае вучылішча (1925). У 1916–1917 гг. у арміі, удзельнік 1-й сусветнай вайны. У 1918–1919 гг. настаўнік матэматыкі ў школах Лунінца і Гомеля.

3 1925 г. інжынер-канструктар Цэнтральнага аэрагідрадынамічнага інстытута, дзе пад кіраўніцтвам А. М. Тупалева ўдзельнічаў у распрацоўцы самалётаў-разведчыкаў Р–3 (АНТ–3) і Р–7 (АНТ–10), бамбардзіроўшчыкаў ТБ–1 (АНТ–4) і ТБ–3 (АНТ–6), пасажырскага ПС–9 (АНТ–9 «Крылы Саветаў»), а таксама тарпедных катэраў Г–3, Г–5, Г–6 і Г–8. У 1925–1938 гг. пад агульным кіраўніцтвам Тупалева канструктарская брыгада Сухога выпусціла серыйныя знішчальнікі I–4 (АНТ–5), I–14 (АНТ–31) і доследны I–8 (АНТ–13 «Жакей»), самалёт РД (АНТ–25 «Рэкорд далёкасці»; на ім у 1937 г. экіпаж В. Чкалава ўпершыню здзейсніў беспасадачны пералёт з Еўропы ў Амерыку цераз Паўночны полюс), на базе АНТ–25 — далёкалётныя бамбардзіроўшчыкі ДБ–1 (АНТ–36) і ДБ–2 (АНТ–37), грамадзянскі варыянт ДБ–2 (АНТ–37біс «Радзіма»). У 1937 г. Сухі перамог у конкурсе на лепшы шматмэтавы самалёт (шыфр «Іваноў»); гэта стаў блізкалётны бамбардзіроўшчык ББ–1 (АНТ–51 «Сталінскае заданне»), у далейшым Су–2, які прыняў удзел у Вялікай Айчыннай вайне. У 1939–1949 гг. Сухі – галоўны канструктар аб'яднанага канструктарскага бюро-29 (АКБ–29), а таксама дырэктар доследнага авіязавода № 134. У 1939–1945 гг. АКБ–29 сканструявала знішчальнікі Су–1 (I–330), Су–3 (I–360), Су–5, Су–7, бамбардзіроўшчык Су–4, штурмавікі Су–6 і Су–8 (ДДБШ), вучэбна-трэніровачны бамбардзіроўшчык УТБ (на базе Ту–2).

Пасля вайны пад кіраўніцтвам Сухога створаны рэактыўныя самалёты Су–9, Су–10, Су–11, Су–15, Су–17, турбавінтавы разведчык-карэкціроўшчык Су–12 (РК). У 1949–1953 гг. Сухі – намеснік галоўнага канструктара АКБ Тупалева. У маі 1953 г. АКБ Сухога адноўлена (з лютага 1954 г. АКБ–51), дзе Сухі быў галоўным, а з 1956 г. Генеральным канструктарам. У 1953–1975 гг. пад яго кіраўніцтвам пабудаваны шэраг унікальных серыйных самалётаў, якія на доўгі час сталі асновай савецкай франтавой знішчальна-бамбардзіровачнай і штурмавой авіяцыі па праграмах «С» і «Т» (са стрэлападобнымі і трохвугольнымі крыламі): Су–7 (С–1, новая нумарацыя), Су–9 (Т–3; на яго доследных варыянтах Т–405 і Т–431 у 1959 — 62 гг. устаноўлены 4 сусветныя рэкорды скорасці і вышыні), Су–11 (Т–47), Су–15 (Т–58Д) і яго мадыфікацыі Су–7 (С–22), здольны несці тактычную ядзерную зброю, і яго мадыфікацыі, Су–17 (С–22І) – першы савецкі знішчальнік-бамбардзіроўшчык са зменнай стрэлападобнасцю крыла і яго мадыфікацыі. На Су–17УС Сухі ўпершыню паставіў крэсла-катапульту К–36, якое лічыцца лепшым у свеце. У 1970 г. створаны ўсепагодны франтавы бамбардзіроўшчык Су–24 з сістэмай аўтаматычнага агінання рэльефу мясцовасці (з мадыфікацыямі). Выдатным дасягненнем АКБ Сухога стаў стратасферны стратэгічны звышгукавы разведчык-ракетаносец Т–4 (выраб 100) і яго далейшыя распрацоўкі Т–4М (выраб 1001) і Т–4МС (выраб 200), дзе ўпершыню ў сусветным самалётабудаванні выкарыстана кабіна экіпажа, якая адхіляецца вертыкальна. У 1968 г. пачаліся работы над стварэннем штурмавіка Су–25 (Т–8), а ў 1969 – Су–27 (Т–10). Самалёты Су–24М, Су–24МР, Су–25, СУ–25УБ і СУ–27П сёння з'яўляюцца асновай самалётнага парка ВПС Рэспублікі Беларусь. Новыя мадэлі самалётаў Су распрацоўвае АКБ імя Сухога ў Расіі (названа ў яго гонар у 1976 г.).

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1958–1974 гг. Лаўрэат Дзяржаўных прэмій СССР 1943 г. і 1975 г. (пасмяротна), Ленінскай прэміі 1968 г.

У гонар Сухога ўстаноўлены бронзавы бюст у Гомелі (1977 ), помнік – самалёт Су–17МЗ у г. Глыбокае (1996), створаны музей П. В. Сухога ў СШ № 1 г. Глыбокае. У 1995 г. імя Сухога прысвоена Гомельскаму палітэхнічнаму інстытуту.

Памёр 15 верасня 1975 года.

 

ЛІТАРАТУРА

1. Анцелиович, Л. Сухой против Америки. Дуэль авивконструкторов / Л. Анцелиович. – Москва : Яуза : ЭКСМО, 2009. – 446 с.

2. Атмосфера уверенности в собственных силах, или Гениальный авиаконструктор // Города Беларуси. Витебщина: в некоторых интересных исторических сведениях / Ю. Татаринов. – Минск : Энциклопедикс, 2006. – С. 60–61.

3. Дралюк, В. Невядомы Сухі / В. Дралюк // Беларусь. – 2008. – № 11. – С. 32.

4. Касцюковіч, М. М. Сухі Павел Восіпавіч / М. М. Касцюковіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. – Мінск : БелЭн, 2002. – Т. 15 : Следавікі–Трыо. – С. 297.

5. Качук, Н. В высоту поднимая Отечество / Н. Качук // Армия. – 2006. – № 1. – С. 52– 56 ; № 2. – С. 52–57 ; № 3. – С. 46–51 ; № 4. – С. 52–57 ; № 5. – С. 48–53 ; № 6. – 46–51.

6. Кузьмина, Л. М. Генеральный конструктор Павел Сухой : (страницы жизни) / Л. М. Кузьмина. – Минск : Беларусь, 1985. – 239 с.

7. Кузьмина, Л. М. Павел Сухой и его крылатые шедевры / Л. М. Кузьмина. – Минск : Беларусь, 2010. – 390 с.

8. П. О. Сухой : [фотоальбом] / авт. текста и сост. Н. С. Царьков, А. М. Шныпарков ; фото М. В. Высоцкого. – Минск : Беларусь, 1986. – 32 с.

9. Павел Сухі (1895–1975): конструктор з ...XXI стагоддзя // Сто асоб беларускай гісторыі : гістарычныя партрэты / А. Мяснікоў. – Мінск : Литература и Искусство, 2008. – С. 229–231.

10. Рабіза Т. Павел Сухі – наш зямляк / Т. Рабіза // Веснiк Глыбоччыны. – 2003. – 5 ліп. – С. 3 ; 12 ліп. – С. 4 ; 19 ліп. – С. 4 ; 26 ліп. – С. 4.

11. Рогач, А. Стваральнік крылатых маланак / А. Рогач // Народная газета. – 2004. – 25 жн. – С. 4.

12. Сауліч, У. Ірвуцца ў неба імклівыя СУ / У. Сауліч // Беларуская думка. – 2006. – № 10. – С. 108–114.

13. Слізкая, В. Павел Восіпавіч Сухі / В. Слізкая, М.С. Царкоў // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.] ; мастак А. М. Хількевіч. – Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1995. – С. 413–414.

14. Цішук, Г. Наперадзе звышгуку / Г. Цішук // Беларусь. – 2004. – № 3. – С. 38–39.

15. Ярмоленка, В. Сухі ёсць Сухі / В. Ярмоленка // Мы – беларусы / уклад. Т. М. Бондар. – Мінск : Літаратура і Мастацтва, 2003. – С. 155.