Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Мосар, в., Глыбоцкі раён

 

Назва

Мосар

Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка  вёска
Вобласць Віцебская 
Раён Глыбоцкі
Сельскі Савет Удзелаўскі сельсавет
Дата заснавання 1514

 

Вёска Мосар знаходзіцца ва Удзелаўскім сельскім Савеце Глыбоцкага раёна. За 20 км на поўнач ад Глыбокага, 220 км ад Віцебска.

Адно са старажытных паселішчаў у раёне, пра што сведчаць шматлікія археалагічныя знаходкі і курганны могільнік. Выявіў і даследаваў у канцы 18 стагоддзя В. Мінліх, які раскапаў 6 насыпаў. Матэрыялы даследаванняў захоўваюцца ў Эрмітажы ў Санкт-Пецярбургу. У дакументах 1514 г. упамінаецца ўладальнік Мосара Юры Зяновіч, намеснік браслаўскі. У грамаце караля Жыгімонта Аўгуста ад 11 кастрычніка 1554 г., дадзенай Яну Міхайлавічу Зяновічу (Зяноўевічу), было дазволена «при именью его Мосары над р. Дисною, местечко посадити, торг и корчмы вольные к пожитку у его мети». Ад Зяновічаў Мосар перайшоў ва ўладанне троцкага ваяводы Паца, а ад яго маршалку літоўскаму Марыяну Валовічу. У 1639 г. маёнтак належаў сям'і Долмат-Ісайкоўскіх, ад якой у якасці пасагу зноў перайшоў Пацам. Некаторы час уладальнікамі тут былі Млечкі. У канцы 17 стагоддзя Канстанцыя Млечка выйшла замуж за вядомага дзеяча Яна Уладыслава Бжастоўскага. У 1792 г. Роберт і Ганна (з роду Плятэраў) Бжастоўскія, кашталяне полацкія, пабудавалі тут мураваны касцёл Святой Ганны і запісалі «фундуш» з 1000 чырвоных злотых, які быў зацверджаны біскупам віленскім Ігнатам Масальскім. У сярэбранай труне («рацы») былі пахаваны рэліквіі святога Юстына, раней перавезеныя ў Мядзел, а потым перапахаваны ў гэтым касцеле. У мінулым стагоддзі сюды з’язджаліся некалькі тысяч вернікаў у свята, калі адзначаўся дзень святога Юстына. У касцёле былі пахаваны яго заснавальнік і нашчадкі Бжастоўскіх. У канцы мінулага стагоддзя Мосар перайшоў роду Пілсудскіх. Каля 1840 г. уніяцкая царква, пабудаваная ў 18 стагоддзі, абрушылася і адсюль царкоўная маёмасць і званы былі перададзены ў Вярхнянскую царкву. За ўдзел у паўстанні 1831 г. частка зямель Бжастоўскіх была канфіскавана. У 1885 г. у маёнтку 558 сялян і 2030 дзесяцін зямлі (1206 дзесяцін у Мосары і 824 у Буках). У вёсцы Мосар 117 жыхароў. Тут быў пабудаваны вялікі палац, які меў некалькі залаў. У 1872 г. адкрыта народнае вучылішча. У 1921–1939 гг. цэнтр гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.

З 1939 г. у складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 г. цэнтр сельсавета Дунілавіцкага раёна. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да чэрвеня 1944 г. быў акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

З 1960 г. – ва Удзелаўскім сельсавеце Глыбоцкага раёна. У 1992 г. у Мосары налічвалася 428 жыхароў, 204 гаспадаркі. Вёска знаходзіцца ў складзе ААТ «За Радзіму». Дзейнічае ільнозавод. Працуюць базавая школа, ФАП, аддзяленне сувязі, 3 магазіны.

У Мосары знаходзіцца помнік архітэктуры Мосарскі касцёл Святой Ганны. За 1,5 км на паўднёвы захад ад Мосара знаходзіцца курганны могільнік (10 насыпаў, канец 10 – пачатак 11 ст.).

Вядомасць вёска набыла дзякуючы былому ксяндзу-пробашчу Юозасу Бульку, намаганнямі якога касцёл пераўтварыўся ў адзін з духоўных цэнтраў рэгіёна.

 

Глыбоцкі раён. Вёска Мосар. На ўездзе ў вёску. Фатаграфія з сайта http://fgb.byГлыбоцкі раён. Вёска Мосар. Касцёл Святой Ганны. Фатаграфія з сайта http://www.fotobel.byГлыбоцкі раён. Вёска Мосар. Фатаграфія з сайта http://poznamka.ru/

 

ЛІТАРАТУРА

1. «Беларускаму Версалю» – 500 гадоў / падрыхт. Г. Сутула // Веснік Глыбоччыны. – 2014. – 13 жн. – С. 3.

2. Берникович, Д. О юбилее напомнит камень / Д. Берникович // Витебские вести. – 2014. – 4 сент. – С. 22.

3. Бунто, І. У. З гісторыі населеных пунктаў Глыбоччыны / І. У. Бунто // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна / рэд.: Б. І. Сачанка [і інш.] ; маст. А. М. Хількевіч. – Мінск : БелЭн, 1995. –С. 438–445.

4. Мосар // Города, местечки и замки Великого княжества Литовского : энциклопедия / редсовет: Т. В. Белова (пред.) [и др.]. – Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2009. – С. 219.

5. Мосар // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол.: Г. П. Пашков (гл. ред.) [и др.]. – Минск : БелЭн, 2007. – Т. 5 : Мінск–Педиатрия. – С. 228.

6. Сауліч, У. Пабачыць Мосар. І ўспомніць Бульку : чым адметны сённяшні дзень 500-гадовай глыбоцкай вёскі / У. Сауліч // Сельская газета. – 2014. – 2 сент. – С. 1–2.

7. Скрабатун, У. Мосару – дзве тысячы гадоў, але пра гэта вам ніхто не скажа! / У. Скрабатун // Вольнае Глыбокае. – 2015. – 26 лістап. – С. 4.

8. Шчарбіцкі, А. Мосар – куточак райскай прыроды, або Беларускі Версаль / А. Шчарбіцкі // Мы і час (Віцебск). – 2013. – 24 крас. – С. 5.