Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Гісторыя, г. Ушачы. Вялікая Айчынная вайна

 

22 чэрвеня 1941 года пачалася Вялікая Айчынная вайна. Жудасная вестка аб вайне хутка дайшла да сінявокай Ушаччыны. 25 чэрвеня 1941 года ў раён прыйшло распараджэнне аб эвакуацыі. Па распараджэнні Ушацкага РК КП(б)Б пад кіраўніцтвам загадчыка ваеннага аддзела Пятніцы быў сфарміраваны знішчальны батальён па барацьбе з дыверсантамі. Пагранатрад на чале з А. Я. Захаравым ахоўваў тылы арміі, падтрымліваў парадак, разбіраўся з падазронымі людзьмі.

3 ліпеня 1941 года ў г. п. Ушачы з’явіліся немцы. Знішчальны батальён адышоў да Вялікіх Лук. Фронт працягваў адступаць на ўсход. У жніўні 1941 года ва Ушачах пачало дзейнічаць падполле, якое ўзначаліў С. Я. Барадаўкін. Дзейнасць падполля пачала распаўсюджвацца на бліжэйшыя вёскі. У хуткім часе была створана другая падпольная група: Апанаскавічы – Янова. Падпольшчыкі праводзілі вялікую і актыўную палітычную работу сярод насельніцтва: распаўсюджвалі лістоўкі Савінфармбюро, збіралі трафейную зброю, шкодзілі немцам. Падпольныя групы напаўняліся ўсё новымі ўдзельнікамі: далучаліся мірныя мясцовыя жыхары, ваенныя, якіх камісавалі. З мая па жнівень 1942 года былі створаны партызанскія атрады «Дубава», «Смерць фашызму», партызанскія брыгады «Дубава», імя Чапаева.

3 ліпеня 1942 года пачалі дзейнічаць Ушацкія падпольныя райкамы КП(б)Б і ЛКСМБ.

У верасні 1942 года партызаны вызвалілі г. п. Ушачы ад акупантаў. У верасні 1943 года ўтворана Ушацкая, пазней Полацка-Лепельская партызанская зона. Ушаччыну называлі «партызанскай рэспублікай». Са снежня 1943 па красавік 1944 года ва Ушачах дыслацыраваліся штабы Полацка-Лепельскай аператыўнай групы ЦК КП(б)Б і БШПР, партызанскай брыгады імя Чапаева.

Вясна 1944 года стала новым выпрабаваннем для партызан. Да міжпартызанскай зоны было сцягнута каля 60000 карнікаў. Карнікі ставілі перад сабой задачу: акружыць і знішчыць партызан; ачысціць занятую імі тэрыторыю.

30 красавіка 1944 года баі ўжо ішлі пад Ушачамі, 230-ці кіламетровая лінія абароны партызанскай зоны скарацілася да 20-ці кіламетровай. Ад БШПР і ваеннага Савета 1-га Прыбалтыйскага фронту паступіў загад пачаць падрыхтоўку да прарыву, які планаваўся на 1 мая, але здзейснілі яго партызаны ў ноч з 4 на 5 мая 1944 года, разарваўшы варожае кальцо блакады каля вёсак Паперына і Новае Сяло. Загінула ў баях з карнікамі больш за 1500 партызан, сярод іх камбрыгі: А. Ф. Данукалаў, Дз. Ц. Караленка, П. М. Раманаў. Карнікі страцілі забітымі і параненымі больш за 20000 салдат, афіцэраў, 59 танкаў, 116 аўтамашын, 7 бронемашын, 22 гарматы і 2 самалёты.

На Ушаччыне памятаюць Герояў Савецкага Саюза, якія вызвалялі раён ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Гэта Данукалаў Аляксей Фёдаравіч, Дуброўскі Фёдар Фаміч, Кутрухін Канстанцін Пракопавіч, Лабанок Уладзімір Елісеевіч, Раманаў Павел Мінаевіч, Цімчук Іван Мацвеевіч, Юркін Барыс Іванавіч.

29 чэрвеня 1944 года Ушачы і Ушацкі раён былі вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

 

Гарадскі пасёлак Ушачы. Мемарыяльны комплекс «Прарыў». Фатаграфія з сайта http://www.fotobel.byГарадскі пасёлак Ушачы. Мемарыяльны комплекс «Прарыў». Фатаграфія з сайта http://www.fotobel.byГарадскі пасёлак Ушачы. Мемарыяльны комплекс «Прарыў». Фатаграфія з сайта http://www.fotobel.by

 

ЛІТАРАТУРА:

1. 1942–1943 // Патрыёт (Ушачы). – 2005. – 7 мая. – С. 4.

2. Блокада. Прорыв. Судьба / записал В. Степан // Советская Белоруссия. – 2010. – 3 авг. – С. 14–15.

3. Геройскі загінуўшыя / падрыхт. А. Пашковіч // Патрыёт (Ушачы). – 2008. – 24 верас. – С. 3.

4. Грэчка, І. Азёрны, партызанскі край / І. Грэчка // Настаўніцкая газета. – 2011. – 28 мая. – С. 12–13.

5. Ермашкевіч, П. Там, дзе ішлі на прарыў / П. Ермашкевіч // Віцебскі рабочы. – 1992. – 28 студз. – С. 3.

6. Жыві, памяць!: воіны, жыхары Кубліцага сельсавета, якія загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны 1941–1945 гадоў // Патрыёт (Ушачы). – 1991. – 5 сак. – С. 4 ; 6 сак. – С. 4 ; 14 сак. – С. 4.

7. Жыві, памяць!: жыхары Вяркудскага сельсавета, партызаны, удзельнікі камуністычнага падполля, асобы, якія садзейнічалі партызанскаму руху і камуністычнаму падполлю, члены іх сем’яў, жыхары партызанскіх зон і раёнаў, якія загінулі у перыяд фашысцкага тэрору // Патрыёт (Ушачы). – 1991. – 12 лют. – С. 4 ; 16 лют. – С. 4 ; 19 лют. – С. 4 ; 2 сак. – С. 4.

8. З успамінамі жыхароў Ушаччыны / запісаў С. Абара // Літаратура і мастацтва. – 2013. – 21 чэрв. – С. 10.

9. Карпаў, Р. Вайны паганай чорны след / Р. Карпаў // Патрыёт (Ушачы). – 2005. – 7 мая. – С. 4.

10. Памяць: Ушацкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.] ; уклад. М. М. Кірпіч ; мастак Э. Э. Жакевіч. – Мінск : Белта, 2003. – 640 с. : іл.

11. Тараткевіч, М. А. Партызанскія баі за райцэнтр / М. А. Тараткевіч // Патрыёт (Ушачы). – 2008. – 8 мая. – С. 2.

12. Чванаў, Л. І. Яны вызвалялі Ушаччыну / Л. І. Чванаў, П. М. Фралоў // Патрыёт (Ушачы). – 2008. – 8 мая. – С. 2.

13. Шлык, Ф. Озёрный бастион / Ф. Шлык, П. Шопа // Неман. – 1967. – № 12. – С. 126–153.

14. Яны вызвалялі Ушаччыну // Патрыёт (Ушачы). – 1981. – 27 чэрв. – С. 3.

15. Ярош, Г. Край сражений, доблести и славы / Г. Ярош // Телеком-экспресс (Орша). – 2011. – 11 авг. – С. 8.

16. Ястрабаў, М. Праз усе выпрабаванні / М. Ястрабаў // Віцебскі рабочы. –1988. – 30 снеж. – С. 3.

17. Яцкевич, Т. Прорыв в бессмертие / Т. Яцкевич // Белорусская нива. – 2005. – 4 июня. – С. 1–2.