Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Расоны, г. п., Расонскі раён

 

Назва Расоны
Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка  гарадскі пасёлак
Вобласць Віцебская 
Раён Расонскі
Першае ўзгадванне 1552

 

Гарадскі пасёлак Расоны знаходзіцца на беразе возера Расона, за 170 км на паўночны захад ад Віцебска, 45 км ад чыгуначнай станцыі Дрэтунь на лініі Полацк – Невель (Расія). Аўтадарогамі злучаны з Полацкам, Верхнядзвінскам, Невелем. У 2017 г. – 4888 жыхароў.

Расоны вядомыя з 1552 г. як вёска з 7 дымоў у Полацкім ваяводстве ВКЛ. Яна належала Ф. І. Корсаку. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 г. Расоны ўвайшлі ў Полацкую, у 1796 г. – у Беларускую губерню, з 1802 г. вёска ў складзе Віцебскай губерні Расійскай імперыі. Паводле звестак Віцебскага губернскага статыстычнага камітэта, у 1877 г. у вёсцы было 12 дымоў. Тут працавалі прыватныя агульнаадукацыйныя вучылішчы: з 1866 г. – жаночае, з 1869 г. – мужчынскае. Стаялі 2 царквы, карчма. У 1905 г. у вёсцы 51 жыхар. Расоны ў гэты час уваходзілі ў Вазнясенскую воласць Полацкага павета.

У 1924 г. у Расонах 26 двароў, 135 жыхароў. У тым жа годзе вёска – цэнтр раёна, які існаваў да 1962 г. У 1965 г. Расонскі раён адноўлены. У 1924–1930 гг. і 1935–1937 гг. Расоны ўваходзілі ў Полацкую акругу. 3 1938 г. – у Віцебскай вобласці.

У Вялікую Айчынную вайну 15 ліпеня 1941 г. Расоны акупіравалі нямецка-фашысцкія захопнікі. За час акупацыі яны ўРасонах і раёне загубілі 3750 чалавек. У Расонах дзейнічала адна з груп Расонскага патрыятычнага падполля. Кіраўніком яе быў настаўнік Расонскай сярэдняй школы П. М. Машэраў. 19 верасня 1942 г. партызаны разграмілі ў Расонах фашысцкі гарнізон. Вёска да снежня 1943 г. была цэнтрам Расонска-Асвейскай партызанскай зоны. 12 ліпеня 1944 г. Расоны вызвалілі часці 2-га Прыбалтыйскага фронту.

У 1944–1952 гг. Расоны ўваходзілі ў Полацкую вобласць. 14 ліпеня 1958 г. яны сталі гарадскім пасёлкам, які ў 1962–1965 гг. знаходзіўся ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці.

Планіровачная структура сучаснага пасёлка радыяльна-веерная, з рэгулярнай унутрыквартальнай забудовай. Асноўная кампазіцыйная вось – вуліца Савецкая з музеем баявой садружнасці і мемарыяльным паркам, забудаваная 2–5-павярховымі капітальнымі дамамі. На ёй склаўся адміністрацыйна-грамадскі і культурны цэнтр. Гарадскі пасёлак развіваецца паводле генплана 1995 г. Пераважае аднапавярховая індывідуальная забудова сядзібнага тыпу.

Працуюць прадпрыемствы харчовай, лесанарыхтоўчай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці.

Працуюць сярэдняя школа, школа мастацтваў, ДЮСШ, 3 дашкольныя ўстановы, Дамы культуры і рамёстваў, 2 бібліятэкі, бальніца, паліклініка, гасцініца, 2 аптэкі, 2 спартыўныя залы, футбольнае поле; музей баявой садружнасці беларускіх, рускіх, латышскіх і літоўскіх партызан; касцёл Святога Іасафата Кунцэвіча (2010).

У 1965 г. створаны мемарыяльны комплекс у гонар савецкіх воінаў, партызан і падпольшчыкаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. Ёсць магіла ахвяр фашызму. Пастаўлены помнікі на месцах знішчэння савецкіх людзей у 1941–1942 гг. і расстрэлу падпольшчыкаў; партызанам; у гонар партызанскіх брыгад, а таксама помнік Вызвалення ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

Помнікі архітэктуры – Вазнясенская царква (1879), сядзібны дом (1900).

 

Гарадскі пасёлак Расоны. Фатаграфія з сайта http://www.fotobel.byГарадскі пасёлак Расоны. Фатаграфія з сайта http://www.fotobel.byГарадскі пасёлак Расоны. Фатаграфія з сайта http://www.fotobel.byГарадскі пасёлак Расоны. Фатаграфія з сайта http://www.fotobel.byГарадскі пасёлак Расоны. Фатаграфія з сайта http://www.fotobel.byГарадскі пасёлак Расоны. Фатаграфія з сайта http://www.fotobel.by

 

ЛІТАРАТУРА

1. Кавалеўскі, С.Зямля шляхціца Завальні / С. Кавалеўскі // Народнае слова. – 2012. – 16 кастр. – С. 8.

2. Остановись, мгновенье! Это Россоны! : фоторепортаж / подгот. Т. Серебрякова // Витебские вести. – 2015. – 26 сент. – С. 9.

3. Приглашают Россоны : регион-тур / подгот. М. Медведева// Віцебскі рабочы. – 2010. – 22июня. – С. 4–5.

4. Расоны// Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: У. У. Андрыевіч [і інш.]. – Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2015. – Т. 6 : М–Я. – С. 275.

5. Расоны // Падарожжа па Беларусі: гарады і гарадскія пасёлкі / В. Князева. – Мінск : Беларусь, 2005. – С. 87–88.

6. Расоны// Рэспубліка Беларусь. Вобласці і раёны : энцыклапедычны даведнік / аўт.-склад. Л. В. Календа. – Мінск : БелЭн, 2004. – С. 156.

7. Россоны// Путеводитель по городам и районным центрам Республики Беларусь = GuidebookofthecitiesandregionalcentersoftheRepublicofBelarus/ cост. А. Варивончик [и др.]. – Минск : Харвест, 2004. – С. 238–239.

8. Россоны// Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.:Т. В. Белова[и др.]. – Минск : БелЭн, 2011. – Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. – Кн. 2. – С. 419.

9. Россоны// Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. – Минск : БелЭн імя П.Броўкі, 2008. – Т. 6 : Пейзаж–Снегирёв. – С. 512–513.

10. Россоны// Туристская энциклопедия Беларуси / под общ. ред. И. И. Пирожника ; редкол.: Г. П. Пашков [и др.] ; сост.: Л. В. Ловчая, Т. И. Жуковская. – Минск : БелЭн, 2007. – С. 498.