Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Шаркаўшчына, г. п., Шаркаўшчынскі раён

 

Назва Шаркаўшчына
Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка  гарадскі пасёлак
Вобласць Віцебская 
Раён Шаркаўшчынскі
Першае ўзгадванне 1503

 

Гарадскі пасёлак Шаркаўшчына, або Шаркоўшчына, стаіць на рацэ Дзісна, за 197 км на захад ад Віцебска. Чыгуначны вузел на лініі Крулеўшчына – Друя. Аўтамабільнымі дарогамі злучаны з Браславам, Міёрамі, Глыбокім, Дзісной. На канец 2015 года ў Шаркаўшчыне было 6 424 жыхароў.

Першае ўпамінанне Шаркаўшчыны адносіцца да 1503 года. Тады маёнтак Шаркаўшчына быў закладзены Янам Дэспат-Зяновічам з дазволу караля Аляксандра. Ад унука Зяновіча маёнтак у 1604 годзе набыў Леў Сапега, канцлер ВКЛ. А яго нашчадак Аляксандр Сапега ў 1753 годзе прадаў Шаркаўшчыну Мікалаю Тадэвушу Лапацінскаму, у 1770 годзе яна пераходзіць да яго сына Яна Нікодэма. У 1802 годзе маёнтак распадаецца на два дзесяткі маёнткаў. Сама Шаркаўшчына пераходзіць да Багуцкіх і Федаровічаў. У маляўнічым месцы на беразе ракі Янка была створана рэзідэнцыя. Там пабудавалі мураваны двухпавярховы палац, каталіцкую капліцу, заклалі парк (цяпер называецца парк сельгастэхнікі), аранжарэю, выкапалі сажалкі, узвялі цяпліцы і адкрылі звярынец.

Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 г. мястэчка ў складзе Дзісенскага павета Мінскай губерні ўвайшло ў Расійскую імперыю. У 1842 г. яно ўключана ў Віленскую губерню. У 1863 г. у мястэчку адкрыта народнае вучылішча. У 1866 г. у Новай Шаркаўшчыне каля 500 жыхароў, малітоўны дом, стаялі 6 крам, карчма, у Старой Шаркаўшчыне каля 150 жыхароў, былі 2 капліцы, 2 карчмы. Паводле перапісу 1897 г., у Новай Шаркаўшчыне 1038 жыхароў, 119 дамоў, 2 малітоўныя дамы, 23 крамы, аптэка, 2 карчмы; у Старой Шаркаўшчыне – 127 жыхароў, 16 двароў, крама, карчма. У пачатку XXст. маёнтак, Старая Шаркаўшчына і Новая Шаркаўшчына зліліся.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 г. Шаркаўшчына адышла да Польшчы і стала цэнтрам гміны Дзісенскага павета Віленскага ваяводства. Пасля пабудовы чыгункі Варапаева – Друя была адкрыта чыгуначная станцыя.

3 1939 г. Шаркаўшчына ў складзе БССР, налічвалася 1802 жыхара. 15 студзеня 1940 г. яна стала цэнтрам Шаркаўшчынскага раёна Вілейскай вобласці. 12 кастрычніка 1940 г. Шаркаўшчыне нададзены статус гарадскога пасёлка.

У Вялікую Айчынную вайну 30 чэрвеня 1941 г. пасёлак акупіравалі нямецка-фашысцкія захопнікі, якія загубілі ў ім 865 жыхароў. 1 ліпеня 1944 г. Шаркаўшчына была вызвалена.

20 студзеня 1944 г. Шаркаўшчына ўключана ў Полацкую, 8 студзеня 1954 г. – у Маладзечанскую, 20 студзеня 1960 г. – у Віцебскую вобласці.

У 1962 г. Шаркаўшчынскі раён быў скасаваны, Шаркаўшчына ўвайшла ў Міёрскі раён. 30 ліпеня 1966 г. Шаркаўшчынскі раён адноўлены. У 1953 г. быў распрацаваны першы пасляваенны план. Забудоўваўся гарадскі пасёлак паводле генеральнага плана 1974 г. пераважна 1-павярховымі сядзібнымі дамамі. У цэнтры пастаўлены 2–5-павярховыя жылыя дамы.

Працуюць прадпрыемствы харчовай прамысловасці і будаўнічых матэрыялаў.

На Шаркаўшчыне 2 сярэднія, спартыўная дзіцяча-юнацкая, дзіцячая школа мастацтваў, 2 бібліятэкі, Дом культуры, Цэнтр рамёстваў.

Ёсць брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан. Пастаўлены помнік Вызвалення.

Захаваліся помнікі архітэктуры: цэрквы Усіх Смуткуючых Радасць 1897 г. і Свята-Успенская 1912 г., а таксама сядзібны дом пачатку XXст.

Выдаецца раённая газета «Кліч Радзімы».

 

Гарадскі пасёлак Шаркаўшчына. Фотаздымак з сайта http://www.fotobel.byГарадскі пасёлак Шаркаўшчына. Фотаздымак з сайта http://www.fotobel.byГарадскі пасёлак Шаркаўшчына. Фотаздымак з сайта http://www.fotobel.by

 

ЛІТАРАТУРА

1. Кожан, К.Шаркаўшчыне – 500 гадоў / К. Кожан // Голас Радзімы. – 2003. – 30 кастр. – С. 4.

2. Пачатаку гісторыі // Кліч Радзімы (Шаркаўшчына). – 2015. – 4 сак. – С. 1.

3. Райчонак, С.Шаркаўшчынскаму раёну – 75 год! / С. Райчонак // Кліч Радзімы (Шаркаўшчына). – 2015. – 14 студз. – С. 1.

4. Сосна, К.Гэта наша з табою біяграфія / К. Сосна // Кліч Радзімы (Шаркаўшчына). – 2015. – 4 сак. – С. 3–4.

5. Шаркаўшчына// Памяць: Шаркаўшчынскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Л. М. Драбовіч [і інш.] ; уклад. Л. М. Лабачэўская ; мастак Э. Э. Жакевіч. – Мінск : Белта, 2004. – С. 472–473.

6. Шарковщина// Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. – Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2008. – Т. 7 : Снегирь–Ящерицын. – С. 567–568.

7. Шарковщинскийрайон. Край неповторимой красоты. – [Б. м. : Б. и.]. – 12 с.

8. Яблонская, А. Пазнаць свой край сэрцам / А. Яблонская // Кліч Радзімы (Шаркаўшчына). – 2002. – 20 ліп. – С. 2 ; 24 ліп. – С. 3 ; 27 ліп. – С. 2 ; 31 ліп. – С. 3 ; 14 жн. – С. 3 ; 21 жн. – С. 2 ; 24 жн. – С. 2 ; 28 жн. – С. 3 ; 31 жн. – С. 2 ; 7 верас. – С. 2 ; 11 верас. – С. 2.