Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Афганистан. Без права на забвение

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Художники Витебщины

Суражская нізіна. Віцебскі раён

 

Суражская нізіна, на паўночным усходзе Беларусі, на крайнім усходзе Гарадоцкага і паўночным усходзе Віцебскага раёнаў; фізіка-геаграфічны раён Беларуска-Валдайскай правінцыі (акруга Беларускага Паазер'я). Мяжуе з Гарадоцкім узвышшам на захадзе, Віцебскім – на поўдні, заходзіць на тэрыторыю Смаленскай вобласці.

Абсалютныя вышыні 150–160 м. Плошча каля 900 км2. Працягласць яе з поўначы на поўдзень 60 км, з захаду на ўсход – 25 км.

Суражская нізіна прымеркавана да Аршанскай упадзіны. У асадкавай тоўшчы вылучаны магутныя адклады верхняга дакембрыю (пяскі, пясчанікі, алеўрыты, гліны), дэвону (вапнякі, даламіты, мергелі, гліны) і антрапагену (сярэдняя магутнасць каля 60 м). Фарміраванне паверхні Суражскай нізіны звязана з акумуляцыйнай і абразійнай дзейнасцю Суражскага прыледавіковага вадаёма, які існаваў у браслаўскі стадыял паазерскага зледзянення. Пазней вадаём быў спушчаны Заходняй Дзвіной каля Віцебска. Нізіна запоўнена азёрна-ледавіковымі глінамі і алеўрытамі, на ўскраінах пашыраны флювіягляцыяльныя адклады (жвір, пяскі, часам супескі). У асобных месцах выступаюць марэнныя суглінкі.

Паверхня нізіны пласкахвалістая, ускладнена эолавымі ўзгоркамі, лагчынамі, азёрнымі катлавінамі. Ваганні адносных вышынь 2–3 м, у месцах развіцця дзюннага рэльефу – да 10 м. Парабалічныя дзюны прымеркаваны да рачных тэрас.

Карысныя выкапні: легкаплаўкія гліны, даламіт, буд. пяскі, пясчана-жвіровы матэрыял, торф.

Суражскую нізіну дрэніруюць Заходняя Дзвіна з прытокамі Каспля, Усвяча (з Аўсянкай). Рэкі цякуць у добра распрацаваных далінах, у наяўнасці 2–3 эразійна-акумуляцыйныя тэрасы.

Найбольшыя азёры Вымна, Цёста, Сясіта.

У паўднёвай і сярэдняй частцы нізіны глебы пераважна дзярнова-падзолістыя сярэднеападзоленыя супясчаныя і сугліністыя на азёрна-ледавіковых і марэнных суглінках, добра асвоеныя; на поўначы і паўночным захадзе – малаўрадлівыя дзярнова-падзолістыя слабаападзоленыя на пясках, заняты галоўным чынам лесам. Ускладненасць сцёку, высокі ўзровень грунтавых водаў, цяжкі механічны склад глебагрунтоў абумовілі шырокае развіццё працэсаў забалочвання. На плоскай паверхні нізіны нават у невялікіх паглыбленнях утвараюцца дзярнова-глеістыя і тарфяна-балотныя глебы.

Суражская нізіна размешчана ў межах Заходне-Дзвінскай геабатанічнай акругі падзоны дубова-цемнахвойных лясоў. Пад лесам каля 30% тэрыторыі. Карэннымі з'яўляюцца хвойныя (хваёвыя і яловыя зеленамошна-чарнічныя і кіслічныя) лясы, але ў выніку высечак на іх месцы часта ўтвараюцца драбналістыя (бародаўчатабярозавыя, асінавыя і шэраальховыя), якія вылучаны ў міжрэччы Усвячы і Тураўкі. На правабярэжжы Заходняй Дзвіны каля мяжы са Смаленскай вобласцю пераважаюць бярэзнікі і асіннікі кіслічныя і сніткавыя, сярод якіх невялікімі ўчасткамі трапляюцца ельнікі кіслічныя; характэрна чаргаванне хвойнікаў імшыстых, сфагнавых і даўгамошна-чарнічных. На левабярэжжы Заходняй Дзвіны ўздоўж ракі на прыбярэжных пясчаных узгорках хвойнікі верасова-імшыстыя, уздоўж мяжы са Смаленскай вобласцю асінавыя і бярозавыя лясы з дробнымі ўчасткамі ельнікаў, з дамешкам ясеню, клёну, ліпы, у падлеску ляшчына, брызгліна бародаўчатая. Пашыраны балоты вярховага тыпу. Лугі сухадольныя злакавыя збедненыя, нізінныя разнатраўныя і дробнаасаковыя. Пад ворывам 18–20 % тэрыторыі.

 

ЛІТАРАТУРА

1. Суражская низина // Природа Беларуси : энциклопедия : в 3 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. – Минск : БелЭн імя П. Бровкі, 2009. – Т. 1 : Земля и недра. – C. 405.

2. Суражская нізіна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі : у 5 т. / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.], – Мінск : БелСавЭн імя П. Броўкі, 1986. – Т. 5. – С. 39.